متقدم . كم يا زياد در يكديگر تداخل كردند يا آن كه قرآن ، سوره ، سوره نازل گشت و هر سوره جداگانه فرودآمد ؟ و يا آن كه قرآن تدريجا نازل گشت و تدريجا هم مدون گشت ؟ و اساسا مطلب از چه قرار بوده است ؟ جواب آن است كه : قسمت معظم قرآن ، سوره سوره نازل شده است اين حكم شامل سوره‌هاى طولانى هم مىگردد مانند : انعام ، مائده ، توبه و غيره البته سورهء بقره - و احيانا بعضى از سوره‌هاى طولانى تدريجا نازل شد . به اين شكل كه نخست بخش اوّل سوره در يك روز نازل گشت . و بخش ديگر در روز ديگرى فرودآمد تا پايان سوره و وقتى كه بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ نازل گشت روشن شد كه سورهء قبلى پايان يافته است و سورهء جديدى آغاز شده است . اين مطلب را بعضى از روايات نقل‌شده از طريق عثمان ، ابن عباس و سعيد بن جبير ، تصريح مىكنند « 1 » اين دسته روايات از امام صادق - عليه السلام - هم روايت شده‌اند « 2 » . « قرطبى » به صحابه نسبت مىدهد كه آنها به وسيله نزول بسم اللّه الرحمن الرحيم

--> ( 1 ) رك : الدر المنثور ، ج 1 ، ص 7 و ج 3 ، ص 208 . به نقل از : ابى داود ، البزار ، دار قطنى در الافراد . طبرانى ، حاكم ( آن را صحيح مىداند ) . بيهقى در المعرفة و شعب الايمان و سنن الايمان ، و به نقل از : ابى عبيد ، واحدى ، فتح البارى ، ج 9 ، ص 39 . تفسير القرآن العظيم ، ج 1 ، ص 16 . نيل الاوطار ، ج 2 ، ص 228 . مستدرك حاكم ، ج 9 ، ص 231 و 232 ( آن را با شرط شيخين صحيح مىداند ) ، تلخيص المستدرك ذهبى در حاشيه مستدرك اسباب النزول واحدى ، ص 9 و 10 السنن الكبرى ، ج 2 ، ص 42 و 43 . محاضرات الادباء ، ج 2 ، جزء 4 ، ص 433 . الاتقان ، ج 1 ، ص 78 . بحوث فى تاريخ القرآن و علومه ، ص 56 و 57 و ص 55 به نقل از : بعضى افراد بالا . الجامع لاحكام القرآن ، ج 1 ، ص 95 . عمدة القارى ، ج 5 ، ص 292 . نصب الراية ، ج 1 ، ص 327 . المستصفى ، ج 1 ، ص 103 . فواتح الرحموت در حاشيه المستصفى ، ج 2 ، ص 14 . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 34 . التفسير الكبير ، ج 1 ، ص 208 . غرائب القرآن در حاشيه ، طبرى ج 1 ، ص 77 . المصنف صنعانى ، ج 2 ، ص 92 . مجمع الزوائد ، ج 6 ، ص 310 و ج 2 ، ص 109 به نقل از : ابو داود و البزار . كنز العمال ، ج 2 ، ص 368 به نقل از : دار قطنى در الافراد . التمهيد فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 212 به نقل از : حاكم و يعقوبى . سنن ابو داود ، ج 1 ، ص 209 المنتقى ، ج 1 ، ص 380 . تبيين الحقائق ، ج 1 ، ص 113 . كشف الاستار ، ج 3 ، ص 40 و مشكل الآثار ، ج 2 ، ص 153 . . . ( 2 ) تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 19 و به نقل از او در التمهيد فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 212 . بحوث فى تاريخ القرآن و علومه ، ص 56 و مصباح الفقيه ( كتاب الصلاة ، ص 276 ) .